PROGRAM TERAPII
LOGOPEDYCZNEJ DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM
W STOPNIU LEKKIM ORAZ DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM
W STOPNIU UMIARKOWANYM
I ZNACZNYM WEDŁUG ICH MOŻLIWOŚCI ROZWOJOWYCH
Opracowanie:
mgr Joanna Żbikowska
Zespół Szkół im. Marka Kotańskiego
w Inowrocławiu
CELE EDUKACYJNE
1. Kształtowanie lub usprawnianie umiejętności komunikowania się z otoczeniem na poziomie odpowiadającym indywidualnym możliwościom dzieciom
2. Korygowanie lub osłabianie wad wymowy.
3. Usprawnianie narządów artykulacyjnych.
4. Usprawnianie umiejętności prawidłowego oddychania.
5. Ćwiczenie funkcji zaangażowanych w procesie czytania i pisania dostosowane do potrzeb terapii logopedycznej.
6. Wprowadzenie elementów nauki czytania i pisania.
PROCEDURY OSIĄGANIA CELÓW
ĆWICZENIA NARZĄDÓW MOWY
Ćwiczenie języka
Ćwiczenia warg
Ćwiczenia ruchów dolnej szczęki
Ćwiczenia podniebienia miękkiego
ĆWICZENIA ODDECHOWE
Ćwiczenia w pozycji stojącej
Ćwiczenia w pozycji leżącej
Ćwiczenia w pozycji siedzącej i klęczącej
ĆWICZENIA FONACYJNE
ĆWICZENIA PERCEPCJI WZROKOWEJ
ĆWICZENIA PERCEPCJI SŁUCHOWEJ
1. Ćwiczenia wrażliwości słuchowej – rozpoznawanie dźwięków z najbliższego otoczenia oraz odgłosów wydawanych przez zwierzęta i rozmaite przedmioty.
2. Ćwiczenia rytmiczne – rozpoznawanie, różnicowanie i odtwarzanie układów rytmicznych.
3. Ćwiczenia słuchu fonematycznego
NAUKA CZYTANIA
1. Nauka czytania globalnego – zdania obrazkowo – wyrazowe.
2. Utrwalanie znajomości liter.
3. Wyodrębnianie samogłosek na początek wyrazów.
4. Wyodrębnianie samogłosek w środku wyrazów jednosylabowych np. kot, las, lis itp.
5. Analiza i synteza wyrazów jednosylabowych.
6. Tworzenie sylab dwuliterowych otwartych wg schematu
7. Tworzenie wyrazów z sylab dwuliterowych otwartych.
8. Tworzenie sylab trzyliterowych zamkniętych wg schematu
POSTĘPOWANIE LOGOPEDYCZNE
W TERAPII WAD WYMOWY
ĆWICZENIA W PRZYPADKU NIEPRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK S, Z, C, DZ
Ćwiczenia języka i warg
Wywoływanie głosek s , z
Wywoływanie głosek c , dz
Uzyskanie spółgłosek dźwięcznych z i dz odbywa się w podobny sposób, bowiem spółgłoski te ulegają takim samym zniekształceniom jak spółgłoski s i c.
W przypadku ubezdźwięczniania s i dz stosujemy ćwiczenia typowe dla mowy bezdźwięcznej.
ĆWICZENIA W PRZYPADKU NIEPRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK SZ, Ż, CZ, DŻ
Ćwiczenie języka i warg
Wywołanie głosek sz, ż
Wywoływanie głosek cz, dż
W przypadku ubezdźwięczniania spółgłosek ż i dż stosujemy ćwiczenia typowe dla mowy bezdźwięcznej.
ĆWICZENIA W PRZYPADKU NIEPRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK Ś, Ź, Ć, DŹ
Ćwiczenia języka i warg
Wywoływanie głosek ć, dź
W przypadku ubezdźwięczniania spółgłosek ź i dź stosujemy ćwiczenia typowe dla mowy bezdźwięcznej.
Ćwiczenie kinestezji artykulacyjnej powinny pojawić się na końcu każdej terapii poprawnej wymowy. Jest to grupa ćwiczeń polegająca na wielokrotnym powtórzeniu danej artykulacji w celu wykształcenia czucia właściwego ułożenia narządów artykulacyjnych. Ćwiczenia te prowadzone są w celu automatyzacji i różnicowania pod względem ułożenia narządów artykulacyjnych w przypadku głosek opozycyjnych (sz-s, sz-ś, ż-z, ż-ź ...). Są to ćwiczenia autokontroli słuchowej. Ćwiczenia te są zalecane szczególnie w przypadku wad wymowy polegających na substytucji głosek. Ćwiczenia rozpoczynamy od wyrazów, przechodząc stopniowo do zdań.
Przykłady ćwiczeń z głoską sz
wyrazy: szelest, szosa, sztruksy, suszarka, listonosz, oszust, staruszek, Staszek, skrzydło, skrzyp
zdania: Strapiony Staszek szedł szosą w starych sztruksach. Sergiusz szarpał szympansa podczas strasznego snu.
Przykłady ćwiczeń z głoską ż
wyrazy: żelazko, żywica, strażak, zboże, nosorożec, lekceważyć, żałosny
zdania: W ZOO Jerzyk widział jeżozwierza i nosorożca. Zatrwożona Żaneta żałowała za grzechy.
Przykłady ćwiczeń z głoską cz
wyrazy: czarownica, czasopismo, znaczek, zrozpaczony, smycz, dziurkacz
zdania: Czeską czekoladą częstowano Czesława. W czwartek kupiłam spinacz i znaczki.
Przykłady ćwiczeń z głoską dż
wyrazy: dżokej, dżdżysty, drożdże, dżinsy
zdania: Dżokej w dżinsach zjeżdżał na zjeżdżalni. Dżek w dżungli jadł drożdżówkę.
ĆWICZENIA W PRZYPADKU NIEPRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK DŹWIĘCZNYCH
bułka – półka
biurko- piórko
kura - góra
Optymalna kolejność udźwięczniania głosek w w’ z ż ź dz dż dź b b’ d g g’.
W reedukacji „mowy bezdźwięcznej” mają zastosowanie ogólne zasady postępowania terapeutycznego obowiązujące w ćwiczeniach zaburzeń artykulacyjnych tzn.
ĆWICZENIA W PRZYPADKU NIEPRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK K , G
Ćwiczenia języka
Wywoływanie głosek k g
W przypadku ubezdźwięczniania głoski g stosujemy ćwiczenia typowe dla mowy bezdźwięcznej.
ĆWICZENIA W PRZYPADKU NIEPRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSKI R
Ćwiczenia języka
Wywoływanie głoski r
PLAN ZAJĘĆ
LOGOPEDYCZNYCH Z UWZGLĘDNIENIEM POSZCZEGÓLNYCH ETAPÓW TERAPII
1. Wstępna kwalifikacja uczniów na ćwiczenia logopedyczne na podstawie orzeczenia PPP, obserwacji ucznia w klasie, rozmowy z wychowawcą i rodzicami i uczniem.
2. Badanie logopedyczne.
3. Ćwiczenia usprawniające motorykę narządów mowy oraz ćwiczenia oddechowe.
4. Ćwiczenia ustawiania narządów mowy pod kontrolą wzroku, dotyku, słuchu.
5. Wywoływanie głoski oraz ćwiczenia utrwalające wymowę ćwiczonej głoski w izolacji, sylabie z samogłoskami i logatomach.
6. Ćwiczenia artykulacji głoski w wyrazach :w nagłosie, śródgłosie i wygłosie.
7. Utrwalenie ćwiczonej głoski w zdaniach:
Poszczególne ćwiczenia powtarzamy, rozszerzamy, utrwalamy stosownie do tempa przyswajania przez dziecko kolejnych etapów ćwiczeń.
Wzór karty logopedycznej
Inowrocław, ..........................
KARTA LOGOPEDYCZNA
Imię i nazwisko ........................................ Data urodzenia ...........................
Adres ..............................................................................................................
............................................................................. nr tel. .................................
Szkoła, przedszkole (nr, adres) .......................................................................
....................................................................................... klasa ........................
.........................................................................................................................
ROZPOZNANIE:
.........................................................................................................................
WYWIAD
Kto udzielił informacji ............................................... data ............................
Placówka (osoba) kierująca ...........................................................................
ŚRODOWISKO DOMOWE
Matka (imię, wiek) ......................................... ojciec .....................................
Zawód ............................................................ ......................................
Mowa ............................................................ ......................................
Rodzeństwo (płeć, wiek, mowa) ....................................................................
.........................................................................................................................
Choroby w rodzinie ........................................................................................
.........................................................................................................................
ROZWÓJ PSYCHOFIZYCZNY
Przebieg ciąży i porodu (stan po urodzeniu dziecka) .....................................
.........................................................................................................................
Chodzenie .......................................................................................................
Sen ..................................................................................................................
Moczenie ........................................................................................................
Słuch (orientacyjnie) ......................................................................................
.........................................................................................................................
Choroby przebyte (wiek) ................................................................................
......................................................................................................................
Urazy (fizyczne i psychiczne) ........................................................................
.........................................................................................................................
Rozwój mowy dziecka: pierwsze wyrazy ......................................................
.........................................................................................................................
Pierwsze zdania ..............................................................................................
Powstanie i przebieg zaburzeń mowy ............................................................
.........................................................................................................................
Dotychczasowe leczenie .................................................................................
.........................................................................................................................
ŚRODOWISKO PRZEDSZKOLNE I SZKOLNE
Żłobek (od kiedy) ......................................... przedszkole .............................
Szkoła (postępy w nauce, powtarzanie klasy) ................................................
.........................................................................................................................
CHARAKTERYSTYKA I ZACHOWANIE DZIECKA
(Lateralizacja, nadmierna lub obniżona ruchliwość, koncentracja uwagi, aktywność, kontakt z otoczeniem) .......................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
II. BADANIE MOWY
ARTYKULACJA POSZCZEGÓLNYCH GŁOSEK
.........................................................................................................................
SAMOGŁOSKI:
.........................................................................................................................
SPÓŁGŁOSKI:
p ......................... f ............................ m ..........................
p’ ....................... f’ ........................... m’ ........................
b ........................ v ............................. ..............................
b ........................ v’ ........................... ..............................
k ........................ k’ ........................... ..............................
g ........................ g’ ........................... ..............................
r ......................... l ............................ ..............................
t ......................... i ............................ ..............................
d ........................ u ........................... ..............................
n ........................ ń ........................... ..............................
s ......................... sz .......................... ś ...........................
z ........................ ż ........................... ź ...........................
c ......................... cz ......................... ć ..........................
dz ....................... dż ......................... . dź .........................
UWAGI ..........................................................................................................
......................................................................................................................
Mowa potoczna (rozumienie i ekspresja) .......................................................
.....................................................................................................................
Używanie form gramatycznych ......................................................................
.........................................................................................................................
Słownictwo .....................................................................................................
Tempo mowy i oddychanie ............................................................................
.........................................................................................................................
Fonacja ............................................................................................................
Różnicowanie i identyfikowanie słuchowe głosek ........................................
.........................................................................................................................
Sprawność narządów artykulacyjnych (nawyki, współruchy, tiki)
Sposób połykania ...........................................................................................
Język ..............................................................................................................
Wargi ..............................................................................................................
Podniebienie ...................................................................................................
Zgryz ..............................................................................................................
Uwagi i zalecenia ...........................................................................................
KARTA PRZEBIEGU ĆWICZEŃ
|
DATA |
TEMATY ĆWICZEŃ |
|
|
|