WCZESNE APARATOWANIE MAŁYCH

Niedosłuch, wada słuchu – słowa te przestały już być nieznaczącymi określeniami dla większości społeczeństwa. Prawie każdy ma w swoim otoczeniu, wśród znajomych lub rodziny, osoby dotknięte niedosłuchem. Problem ten dotyczy zarówno starszych, u których słyszenie pogarsza się wraz z wiekiem, jak i dzieci, w tym najmłodszych. W przypadku tych ostatnich niedosłuch wywołuje bardzo poważne konsekwencje utrudniające, czy wręcz uniemożliwiające prawidłowy rozwój mowy.

Percepcja słuchowa jest niezbędna dla rozwoju mowy, która stanowi podstawowy środek służący nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych.

Warunkuje rozwój poznawczy, w tym rozwój językowy dziecka. Dźwięki otoczenia są stymulatorem zainteresowań i ciekawości otaczającego świata. Wrażenia akustyczne, w odróżnieniu od wzrokowych, docierają do nas w sposób ciągły, ze wszystkich kierunków i z dużej odległości. Wpływa to na nasz nastrój i zachowanie. Dla niemowląt i małych dzieci słuch jest jedną z ważniejszych dróg poznawania świata i jednym z warunków koniecznych do rozwoju mowy dźwiękowej.

Dostarczanie prawidłowych wzorców mowy oraz intensywność ich podawania przez otoczenie jest podstawowym warunkiem rozwijania umiejętności związanych z rozumieniem i produkcją mowy.

Przyjmuje się, że szczególnie istotny dla rozwoju umiejętności mowy jest okres pierwszych 2 lat życia. Ma on nawet miano okresu krytycznego, tzn. takiego, w którym doświadczenia zmysłowe docierające ze środowiska mają wpływ na rozwój i organizację układu nerwowego, w tym drogi słuchowej. Jeśli w tym okresie dziecko nie otrzyma odpowiedniej ilości bodźców dźwiękowych z otoczenia, nie będzie w stanie wykorzystać swych możliwości i rozwinąć ich w umiejętność posługiwania się mową (rozumieniem i nadawaniem).

Drugim istotnym uwarunkowaniem prawidłowego rozwoju mowy jest sprawny analizator słuchowy.

Obecnie, za sprawą badań przesiewowych istnieją możliwości wczesnego wykrywania wad słuchu u noworodków i niemowląt. Terminem „badanie przesiewowe” określa się proste, szybkie i nieinwazyjne badanie, pozwalające z dużą dokładnością stwierdzić, czy słuch dziecka jest prawidłowy, czy też wymaga dalszej, dokładniejszej diagnostyki.

W diagnostyce należy uwzględnić dwa rodzaje badań, które wzajemnie się uzupełniają – badanie behawioralne oraz badania obiektywne.

Zaletą badań behawioralnych jest ich dostępność, wadą wysoce subiektywna ocena, a przez to duży wskaźnik wyników fałszywych.

Stąd też kluczową rolę odgrywają tutaj badania obiektywne umożliwiające określenie progu słyszenia oraz wykazujące ewentualne uszkodzenia i dysfunkcje poszczególnych odcinków drogi słuchowej.

Uważa się, że diagnostyka wady słuchu małego dziecka powinna zostać zakończona przed ukończeniem przez dziecko 3 miesiąca życia. Wynika to ze znajomości fizjologicznych etapów rozwoju mowy.

Szybkie zdiagnozowanie wady słuchu powinno pociągać za sobą równie szybką interwencję.

W przypadku stwierdzenia uszkodzenia ucha wewnętrznego i dalszych odcinków drogi słuchowej, czyli niedosłuchu odbiorczego, należy niezwłocznie zaopatrzyć dziecko w aparat słuchowy. Obecność aparatu słuchowego w znacznym stopniu zwiększa dostępność bodźców akustycznych płynących z otoczenia a tym samym wpływa stymulująco na rozwój mowy. Należy jednak pamiętać, że aparat słuchowy nie przywraca utraconego słuchu. W niektórych przypadkach znacznego niedosłuchu jedynym ratunkiem jest wszczepienie implantu.

Wcześnie zaaparatowane dziecko ma większe szanse na skuteczną rehabilitację słuchu i mowy. Równolegle z aparatowaniem dziecka należy prowadzić terapię logopedyczną, istniej bowiem zegar biologiczny naszego mózgu, który wyznacza właściwy czas na rozwój czynności mowy.

Wszystkie osoby mające kontakt z dziećmi i będące bezpośrednio lub pośrednio odpowiedzialne za ich rozwój powinny być świadome dramatycznych skutków nie leczonego lub nieodwracalnego z punktu widzenia medycznego uszkodzenia narządu słuchu, powodującego :

Wczesna diagnoza, wczesne aparatowanie oraz rehabilitacja słuchu i mowy mają kapitalne znaczenie dla podjęcia przez dziecko w przyszłości normalnego życia . Rodzice mogą śledzić w warunkach domowych rozwój swojego dziecka podczas codziennej zabawy.

Wiek dziecka	Obecność reakcji
Wiek dziecka	Tak	Nie
Noworodek
Gwałtownym machaniem rączek lub zaciskaniem powiek reaguje na bardzo głośne dźwięki.
1 – 3 m-c życia
Ruchami rąk, mrużeniem oczu, nieruchomieniem, zaprzestaniem ssania reaguje na głośnie dźwięki.
Ok. 2 m-ca życia reaguje na głos bliskiej osoby (kiedy jej nie widzi).
Budzi się przy głośnych dźwiękach np. reaguje na dzwonek do drzwi, telefon, stukanie, dźwięk budzika.
Głuży.
3 - 6 m – c życia
Odwraca głowę w kierunku źródła dźwięku.
Lubi zabawki wydające dźwięki.
Płaczem reaguje na zbyt duży hałas.
Budzi się ze snu gdy słyszy hałas.
Nie lubi zasypiać w hałasie.
Ok. 5 m – ca zaczyna gaworzyć.
Gaworzeniem reaguje na mowę matki.
Reaguje na głos znanej osoby – zwraca głowę w kierunku głosu. 6 – 10 m-c życia

Reaguje na swoje imię.
Reaguje na zakaz np. „nie wolno”.
Gaworzeniem reaguje na zwrócenie się do niego.
Gaworzeniem próbuje nawiązać dialog.
Reaguje nawet na słabe dźwięki.
Powtarza sylaby: ba-ba, ga-ga, da-da.
Lubi zabawy – rymowanki.
12 m –c życia
Reaguje na zakaz np. „nie wolno”.
Reaguje na swoje imię.
Reaguje na głosy znanych osób.
Próbuje naśladować usłyszane głosy pod względem głośności i melodii.
Stara się zlokalizować źródło dźwięku: odwraca głowę, szuka wzrokiem.
Zaczepia głosem starając się zwrócić na siebie uwagę.
Mówi pierwsze słowa: mama, tata.
Naśladuje dźwięki zwierząt.
Rozumie pytania np. pokaż gdzie jest mama ?
Tańczy w takt muzyki, próbuje intonować melodię.
12 – 18 m –c życia
Poproszone pokazuje np. nos, oko, ucho.
Naśladuje wiele usłyszanych słów.
Reaguje na proste polecenia: chodź tutaj, pokaż gdzie jest, daj mi ...
Mówi kilka słów.
Tańczy przy muzyce.
Stara się zlokalizować źródło dźwięku.
18 – 24 m – c życia
Mówi od kilkunastu do ok. 300 słów.
Reaguje na proste polecenia.
Naśladuje zwierzęta: kojarzy dźwięk z obrazem.
Pokazuje i nazywa części ciała.
Domaga się czytania mu bajek.
Śpiewa i tańczy przy muzyce.
Potrafi nazwać przedmioty z najbliższego otoczenia.
2 – 4 rok życia
Szuka kontaktów werbalnych.
Wykonuje polecenia o większym stopniu złożoności.
Odpowiada na pytania.
Zadaje pytania.
Mówi zdaniami, opowiada np. bajki, relacjonuje codzienne wydarzenia.
Słyszy i rozumie mowę z pewnego oddalenia.

Badając reakcje słuchowe przy pomocy przedstawionego testu należy zawsze uwzględniać fakt, iż każde dziecko ma własne osobnicze, indywidualne tempo rozwoju. Jeżeli jednak niektóre reakcje pojawiać się będą zbyt późno (np. ok. pół roku później), lub nie będą obserwowalne można sądzić że mowa dziecka nie rozwija się w sposób prawidłowy.

Ponieważ przedstawiony test jest bardzo uproszczoną metodą pozwalającą ocenić prawidłowość reakcji słuchowych i rozwoju mowy, nie może on stanowić podstawy do jednoznacznej diagnozy. Aby w sposób obiektywny stwierdzić niedosłuch konieczne są specjalistyczne badania audiologiczne, będące obiektywnym opomiarowaniem ubytku słuchu oraz badanie logopedyczne określające stopień opóźnienia rozwoju mowy.

Noworodek