Autor: mgr Ewa Sucharska

Praca   harcerska

w  rewalidacji  dziecka  z upośledzeniem umysłowym

„Jeżeli  miarą  wartości człowieka jest  jego  praca,

niechaj  wykładnią  jego  człowieczeństwa  będzie

stosunek  do  ludzi  niepełnosprawnych”

         Środowiskiem życia dziecka jest to wszystko, co dziecko otacza i czym się  ono bezpośrednio na  co dzień  styka,  a  więc:  rodzina,  rodzice,  rodzeństwo,  sąsiedzi :  a  także  określone  warunki  materialne.  Od  7 roku  życia  wielkiego  znaczenia  w  rozwoju  dziecka  nabiera  szkoła.

Badania  wykazały,  że  dzieci  z lekkim  upośledzeniem umysłowym  różnią  się  od  swoich  normalnych  kolegów zaburzeniem  różnych   rodzajów  percepcji,  zdolności  do  analizy  i  syntezy  wzrokowej,  słuchowej,  percepcji wzrokowej  stosunków  przestrzennych,  mniejszą  podzielnością  uwagi,  gorszą  pamięcią  logiczną,  uboższym  zasobem  słów.  Występują  również   zaburzenia  mowy,  myślenia  abstrakcyjnego.  Myślenie  u  dzieci z lekkim  upośledzeniem umysłowym  ma  charakter  myślenia  konkretno - obrazowego.  Dzieci  mają  mniejszy  zasób pojęć  liczbowych  oraz   wykazują  mniejszą  wrażliwość  i  powinność  moralną.  Często  występuje  niestałość  emocjonalna,  impulsywność,  agresywność,  niepokój  a  także  niska  samoocena,  mniejsza  odpowiedzialność  i   uspołecznienie. 

Mimo  tych  różnic  dzieci  lekko  upośledzone  umysłowo /szczególnie  w  starszych  klasach/  potrafią  troszczyć  się  o  siebie,  dbają  o  swój  ubiór,  wygląd,  opanowują  umiejętność  czytania,  pisania,  operowania  pieniędzmi.  W  miarę  swoich  możliwości  włączają  się  w  życie  społeczne.

Sytuacja  dzieci  upośledzonych  umysłowo  bywa  szczególnie  ciężka  w  rodzinach   alkoholików.  Ujemne  wpływy  wychowawcze  ze  strony  rodziców,  braki  materialne,  hamują  rozwój  tych  dzieci.  Krzywda  ich  jest  tym  większa,  że  dziecko  takie  potrzebuje  szczególnej  atmosfery  wychowawczej.  Często  dzieci  narażone  są  na  upokorzenia  i   konflikty  z  otoczeniem.  Zdarza  się, że  dzieci  upośledzone  umysłowo   bywają   odsuwane  od  zabaw  przez  rówieśników,  boją  się  podejść  do  bawiących   się  dzieci,  często   trzymają  się  na  uboczu.  Wśród  nich  zdarzają   się   dzieci   nadmiernie  ruchliwe  i   trudne   wychowawczo,  które  dają   się  we   znaki   całemu  otoczeniu.  Metody  pracy wychowawczej  w  szkole   specjalnej  dają   ujście   wybujałej   aktywności  dzieci  nadpobudliwych.  Efekty   osiąga  się  przez   długotrwałą   i  systematyczną   pracę  wychowawczą   i  rewalidacyjną.  Rewalidacja  pomaga   przywracać  tym   dzieciom   sprawność   fizyczną,   psychiczną   i   społeczną  oraz   przygotowuje  do   samodzielnego  życia   w  społeczeństwie.

W  działalności   szkoły   podjęto  różne   formy  pracy,  mającej   na  uwadze   rewalidację  dziecka  specjalnej  troski.  Jedną  z  tych  form   jest  praca  harcerska  wnosząca,  oprócz  elementów   rewalidacyjnych,  wiele  wartości  ideowych   i  wychowawczych.   Prawidłowe  funkcjonowanie  osób   niepełnosprawnych  uzależnione  jest  od   posiadania   przez   nie  umiejętności  i   sprawności   stanowiących    podstawę   wychodzenia   w   interakcje   z  otoczeniem,  czyli   zespolenia  ich  ze   społeczeństwem   we  wzajemnych   kontaktach.   Jedną    z  najważniejszych   organizacji   dziecięcych,   działającą  w  placówkach   szkolnictwa   specjalnego   i   mającą    wpływ   na  przebieg   procesu   socjalizacji   dziecka   odchylonego   od   normy,  ze  względu  na   swoiste  formy   i   metody   oddziaływania   rewalidacyjnego,   jest  drużyna  ZHP ”Nieprzetarty  Szlak”.   Akcja  pod  hasłem ”Nieprzetarty  Szlak”  powstała  w  Polsce  w  1958r.  Kiedy  to  zespół   działaczy  harcerskich  postanowił   rozwinąć   działalność   wśród   dzieci   odbiegających   od  normy   na  skutek    upośledzenia   umysłowego,  fizycznego,  długotrwałej  choroby, a  także   odchyleń    moralno-społecznych.

Decyzja   w  tej  sprawie  była  trudna,  zwłaszcza  w  odniesieniu   od  upośledzonych  umysłowo i społecznie   ale  przystosowanych.  Było   między   innymi   powodem    przyjęcia   nazwy  „Nieprzetarty  Szlak”.  Zwyciężyło  stanowisko,  że  harcerstwo  jest    organizacją   niosącą  pomoc  i  radość    najbardziej   potrzebującym,   a  praca   metodą  harcerską    z  młodzieżą   trudną  może  dać  pozytywne  rezultaty.

Harcerzami  mogą    zostać  uczniowie,  którzy   dają   sobie  radę  w  zakresie   samoobsługi. Nadmienić  trzeba,   że  harcerze  w  szkole    specjalnej    to  nie  tylko   dzieci  upośledzone  w  stopniu  lekkim,    ale  nierzadko  obarczone   innymi   niedomaganiami   np.  porażeniami   spastycznymi,  epilepsją,  wadami  wzroku,  słuchu,  mowy,  serca.  Do  niedawna  uważano,  że  takie  dzieci  nie  mają żadnych  szans  rozwoju,  usamodzielniania się. Nasze doświadczenia    wyniesione   z  bezpośredniej  pracy  z  dziećmi   specjalnej   troski   obalają   taki  pogląd.  Wysiłek   włożony  w  pracę  wychowawczo - dydaktyczną   osiąga   się   poprzez   zajęcia  ruchowe  usprawniające  dzieci,   a  organizowane  na  wolnym  powietrzu,  szczególnie  w  lesie.  Powinniśmy  starać  się,  aby  nie  czuli  się   wyizolowani.  Za  ważny  cel   stawiamy  sobie   przyzwyczajenie   społeczeństwa   do  widoku   dzieci   upośledzonych   zintegrowanych   ze  środowiskiem,   bez  słów  litości.  

Krzywda  ich  jest  większa,  że  dziecko  upośledzone   potrzebuje   szczególnej    atmosfery  wychowawczej.   Z  tymi   dziećmi   społeczeństwo   powinno   obchodzić  się  tak   jak  z  każdym  innym  dzieckiem  w  normie  intelektualnej.  Młodzież  nosząca  szare   mundury  i  krzyż harcerski  nie  powinna  znać  granic  i  podziałów  na   lepszych  i  gorszych.  Oni,  mimo  swego  upośledzenia,  potrafią    docenić  wysiłek  innych,  szczerze  oddanych  im  ludzi  i  odróżnić  dobro  od  zła.  Dlatego  praca  drużyn ’’Nieprzetartego  Szlaku’’  opiera  się  na  zajęciach  wychowawczych,  w  które   wplata  się  elementy  typowej  pracy  harcerskiej:    obrzędowość,  piosenki,  zabawy,  konkursy,  spotkania  z  ciekawymi  ludźmi,  wycieczki   czy   prace  społeczne.

Metody  pracy   muszą  jednak   uwzględniać  rodzaj   upośledzenia   umysłowego   oraz  stopień   nieprzystosowania  społecznego.

Prawidłowe  funkcjonowanie  osób  niepełnosprawnych   uzależnione  jest  od  posiadania  przez  nie  umiejętności  i  sprawności  stanowiących   podstawę  wchodzenia  w  interakcje  z  otoczeniem.

Poprzez  naszą  pracę  w  drużynach  powinniśmy   starać  się,  aby   nasze   dzieci  potrafiły    bez   większych    trudności    zespalać     się  ze  społeczeństwem   we  wzajemnych    kontaktach.  Bo   właśnie   na   zbiórkach   dzieci    samodzielnie    wzbogacają  swoje    doświadczenia,  szukają   uznania  dla  siebie  i darzą  uznaniem  innych.

Umiejętność  organizowania  wolnego  czasu,  aktywne  działanie,  wykazanie  własnej  aktywności,  umiejętności,  i  sprawności  to kształtowanie  własnego  charakteru  i  znalezienia   swojego  miejsca,  które  w  większości  tak  trudno  te  dzieci  odnajdują.

Danie  dzieciom  pewnych  praw  samorządnego  rozstrzygania  wielu  spraw,  traktowania  ich  z  powagą  i  zaufaniem,  jednocześnie  stawianie  przed  nimi  pewnych  wymagań,  przynosi  wielkie  efekty  wychowawcze.

Zdobyte  życiowe  doświadczenia,  nawyki  i  wzory  postępowania  pozwolą  na  kształtowanie  wartościowych  cech  charakteru,  zdobycie  wiedzy  i  umiejętności  a  także  w  przyszłości  mądrego  kierowania  własnym  życiem.