Opracowanie - Alicja Urbaniak Zespół Szkół Specjalnych w Inowrocławiu

“Program aktywności motorycznej u osób głębiej upośledzonych”

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA PROGRAMU

1. Jest to program rehabilitacyjno – treningowy dla osób, które z różnych przyczyn nie mogą brać udziału w oficjalnych dyscyplinach sportu Olimpiad Specjalnych.
2. Program podkreślający korzyści systematycznej i konsekwentnej pracy terapeuty z zawodnikiem.
3. W programie nie ma współzawodnictwa pomiędzy uczestnikami oraz ściśle i rygorystycznie przestrzeganych przepisów i zasad.
4. Program nawiązuje do oficjalnych dyscyplin sportu Olimpiad Specjalnych. Przygotowanie zawodnika do uczestnictwa w oficjalnych zawodach zgodnych z przepisami Special Olympics jest ostatecznym celem uczestnictwa w tym programie. Zawodnik, który może brać udział w konkurencjach oficjalnych przechodzi przez kolejny etap udziału w Olimpiadach Specjalnych. Startuje jako oficjalny zawodnik w ramach zawodów sportowych i nie powinien już brać udziału w programie.

PRZEZNACZENIE PROGRAMU

1. dla osób z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębszym
2. dla osób, które nie mogą uczestniczyć w oficjalnych treningach i zawodach sportowych Olimpiad Specjalnych z powodu:
• współistniejących z upośledzeniem umysłowym upośledzeń fizycznych, uniemożliwiających udział w oferowanych dyscyplinach sportowych w ramach Olimpiad Specjalnych,
• niemożności zrozumienia i przestrzegania zasad współzawodnictwa i przepisów sportowych Olimpiad Specjalnych

KORZYŚCI Z UCZESTNICTWA W PROGRAMIE

1. Uczestnictwo w Programie Aktywności Motorycznej motywuje, mobilizuje ćwiczącego i terapeutę do uzyskania wszechstronnych efektów rehabilitacji ruchowej osób ze sprzężonym upośledzeniem umysłowym i fizycznym.
2. Poprawia koordynację ruchową, zdolności poruszania się oraz sprawności fizyczną uczestników programu.
3. Umożliwia osobom z głębszym stopniem upośledzenia lub sprzężonym upośledzeniem fizycznym i umysłowym uczestnictwo w ruch w Olimpiad Specjalnych w roli zawodników w Dniu Treningowym.
4. Przygotowuje do uczestnictwa w oficjalnych dyscyplinach sportu Olimpiad Specjalnych.
5. Stwarza jego uczestnikom możliwość przeżywania radości i poczucia dumy ze swoich osiągnięć i rozwijania potencjalnych możliwości.
6. Pozwala na podsumowanie pracy terapeuty i zawodnika. Zawodnikowi daje możliwość zademonstrowania swoich osiągnięć rodzicom, kolegom oraz widzom.

FILOZOFIA PROGRAMU AKTYWNOŚCI MOTORYCZNEJ

Nie ma współzawodnictwa

• Progam ten nie jest programem rywalizacji sportowej, brak jest w nim przepisów ściśle wytyczających przebieg zawodów, nie ma systemu nagradzania za kolejne miejsca: pierwsze, drugie,...
• Celem programu jest stworzenie możliwości udziału w aktywności sportowej bez obciążania jego uczestników przestrzeganiem szczegółowych przepisów i konieczności współzawodnictwa.
• Ponieważ rywalizacja nie jest najważniejsza, zawodnicy mogą wykorzystywać zaadoptowany do ich potrzeb sprzęt, pomoc terapeuty i dostosowywać przepisy tak by pozwoliły one uczestnikowi brać udział w aktywności programu i maksymalnie zademonstrować swoje możliwości.
• W programie jest możliwość organizacji zmodyfikowanych wyścigów i sztafet. Jednak celem tych konkurencji jest stworzenie zawodnikom zabawy, a nie wskazanie zwycięzcy.

Dostosowany do wieku

    Kształtowane są i nauczane takie umiejętności, które są adekwatne do wieku kalendarzowego uczestnika poprzez:

• pomocy terapeuty w wyborze konkurencji i dyscypliny sportu charakterystycznej dla danego wieku, ale jednocześnie uwzględniającej funkcjonalne możliwości zawodnika,
• nauczanie czynności ruchowej z wykorzystaniem maksymalnych możliwości uczestnika,
• używane są pomoce i sprzęt dostosowany do wieku zawodnika,
• respektowanie wieku zawodnika w nawiązywaniu z nim kontaktu.
• wybór dyscyplin sportu i konkurencji dostosowanych do wieku uczestnika umożliwia mu kontakt i akceptację w jego grupie rówieśników.

Funkcjonalny

• Kształtowanie umiejętności, które będą wykorzystywane w codziennym życiu.
• Nauczanie takich aktywności ruchowych, które uczestnik będzie chciał i mógł samodzielnie wykorzystywać w przyszłości: należy uwzględnić dostępność sprzętu, zamiłowania uczestnika, wpływ grupy (rodziny) w której przebywa.

Integracja

W programie dążymy do maksymalnej integracji uczestnika programu z jego kolegami, rówieśnikami, otoczeniem poprzez włączanie go do udziału w rekreacji, organizację zajęć na ogólnodostępnych obiektach sportowych i rekreacyjnych, na których odbywają się zajęcia, treningi dla innych grup, korzystanie ze strojów i sprzętu sportowego.

Częściowe uczestnictwo

Aby uczestnicy mogli brać udział w programie mogą korzystać z różnorodnych pomocy, ułatwiających wykonanie ruchu np. aparaty utrzymujące głowę, kończyny w odpowiednim ustawieniu, pomoc trenera oraz wykorzystywanie zaadaptowanego sprzętu (np. piłki różnych kształtów i wielkości itd.).

Częściowe uczestnictwo to część filozofii Programu, która najwyraźniej różnicuje ten program od oficjalnego programu sportowego Olimpiad Specjalnych. Według regulaminów sportowych Special Olympics zawodnik musi przestrzegać przepisy i wykonywać ruch całkowicie samodzielnie. Reguły te nie dotyczą konkurencji Programu Aktywności Motorycznej.

Zabawa – zabawa, emocje i radość motywują do wysiłku.

ZWIĄZEK PROGRAMU AKTYWNOŚCI MOTORYCZNEJ Z OLIMPIADAMI SPECJALNYMI

• jest to oficjalnie uznany program treningu sportowego Olimpiad Specjalnych,
• nawiązuje do oficjalnych dyscyplin sportu Olimpiad Specjalnych,
• rozwija się pod patronatem oficjalnych struktur Olimpiad Specjalnych na poziomie lokalnym, wojewódzkim, ogólnopolskim itd.

Nawiązanie Programu Aktywności Motorycznej do oficjalnych dyscyplin sportu Olimpiad Specjalnych:

Konkurencje programu zostały tak wybrane by nawiązywały do 7 rodzajów aktywności. Każda z nich nawiązuje do konkretnej dyscypliny lub aktywności oficjalnego programu sportowego Olimpiad Specjalnych.

Rodzaj aktywności ruchowych.......................................dyscyplina sportowa

1. rozwój ruchów zamierzonych...........................nawiązanie do gimnastyki

2. zręczność, zwinność.........................................nawiązanie do lekkiej atletyki

3. celność.............................................................nawiązanie do gier zespołowych

4. kopnięcie..........................................................nawiązuje do piki nożnej

5. jazda na wózku inwalidzkim.............................nawiązuje do lekkiej atletyki

6. jazda na wózku z napędem elektrycznym..........nawiązuje do lekkiej atletyki

7. pływanie...........................................................nawiązuje do pływania

KONKURENCJE DNIA TRENINGOWEGO

Wynikają z podziału na 7 grup aktywności i powinny być zawsze powiązane ze sportem, ale od niego odizolowane. Nauczanie tych konkurencji powinno być zgodne z kolejnymi fazami rozwoju psychoruchowego dziecka (zbliżonymi do faz neurofizjologicznego rozwoju dziecka zdrowego). Tak więc są konkurencje najprostsze czyli unoszenie głowy, podpór, obroty i klęk oraz najtrudniejsze: lokomocja dwunożna, rzuty i chwyty. Uwzględniono oddzielne konkurencje i adaptacje dla osób nie chodzących, korzystających z wózków.

Rodzaj aktywności i powiązanie z konkurencjami proponowanymi w ramach Dnia Treningowego Programu:

• rozwój ruchów zamierzonych (nawiązanie do gimnastyki) – konkurencje Dnia Treningowego: unoszenie głowy, podpór, przetoczenie, pełzanie, pokonanie nierównego podłoża, przechodzenie do klęku, przechodzenie przez tunel, pokonanie ławeczki gimnastycznej, ławeczka – równoważnia, skok, skok z wykorzystaniem odskoczni,
• zręczność, zwinność (nawiązanie do lekkiej atletyki) – rzut piłeczką palantową, zbieranie przedmiotów, chwyt i rzut,
• celność (nawiązanie do gier zespołowych) trafienie w piłeczkę, rzut piłeczką do celu, kręgle, toczenie piłki, nakładanie kółek na stojak,
• kopnięcie (nawiązanie do piłki nożnej) strzał na bramkę, przekopanie piłki nożnej nad przeszkodą,
• wózki inwalidzkie (nawiązanie do lekkiej atletyki),
• wózki z napędem elektrycznym (nawiązanie do lekkiej atletyki) pokonanie dystansu 5 m, slalom 5 m,

• W ramach programu przewidziano również aktywność w środowisku wodnym, nawiązuje do pływania. Ich celem jest oswojenie z wodą, umiejętność poruszania się w wodzie.

Urozmaiceniem zajęć programu aktywności motorycznej są zmodyfikowane gry i zabawy ruchowe w grupie. Ich celem nie jest wyłonienie zwycięzcy, ale dostarczenie zawodnikom okazji nauczania współpracy z zespołem, przeżywania wspólnych emocji i radości.

Celem ostatecznym uczestnictwa w programie jest umożliwienie zawodnikom uczestnictwa w oficjalnych dyscyplinach sportu Olimpiad Specjalnych w konkurencjach dla zawodników o najniższych możliwościach, z przestrzeganiem wszystkich przepisów i zasad zawodów: współzawodnictwa, grup sprawnościowych, samodzielności w wykonywaniu ruchu, dekoracja zgodna z regułami Olimpiad Specjalnych.

DZIEŃ TRENINGOWY

Wszystkie konkurencje (czynności ruchowe) Dnia Treningowego Programu Aktywności Motorycznej w Olimpiadach Specjalnych odbywają się na trzech poziomach trudności.

Uczestnik Dnia Treningowego może wykonywać kolejne próby na dowolnie wybranym poziomie trudności. Dobór stopnia trudności powinien pozwolić zawodnikowi na zademonstrowanie swoich maksymalnych możliwości.

Poziomy trudności

Poziom I – na tym poziomie czynność ruchowa może być wykonana z pomocą fizyczną terapeuty, z jego słowną pomocą, przy wykorzystaniu dodatkowych przyrządów, zaadoptowanego sprzętu,

Poziom II - na poziomie II dopuszczalna jest jedynie pomoc słowna prowadzącego,

Poziom III- na poziomie III uczestnik jest całkowicie samodzielnie prezentuje wykonane czynności ruchowe, może jedynie jedynie wykorzystywać dostosowany sprzęt.

Uczestnictwo

Warunkiem uczestnictwa w Dniu Treningowym jest udział w systematycznie prowadzonych zajęciach ruchowych i ćwiczeniach fizycznych, których celem jest zapewnienie zawodnikowi wszechstronnego rozwoju i opanowanie trudności wymaganych czynności ruchowych w stopniu maksymalnym do osiągnięcia na danym etapie usprawnienia ruchowego.

Każdy uczestnik może brać udział w dowolnej (lub określonej regulaminem) ilości konkurencji. Jego osiągnięcia będą zapisane na specjalnej karcie uczestnictwa w Dniu Treningowym. Pozwoli to na porównywanie osiągnięć uczestnika Dnia Treningowego na kolejnych etapach rehabilitacji ruchowej.

Każdy zawodnik po zakończeniu wszystkich konkurencji Dnia Treningowego otrzymuje Medal Uczestnictwa w Dniu Treningowym, może być również nagradzany dodatkowo Dyplomem Olimpiad Specjalnych.

Konkurencje Dnia Treningowego

• Unoszenie głowy – z pozycji leżenia przodem uniesienie i utrzymanie głowy.
• Podpór – z pozycji leżenia przodem przejść do podporu oburącz.
• Przetoczenie – z pozycji leżenia tyłem wykonanie obrotu do leżenia przodem.
• Obroty – z pozycji leżenia tyłem wykonanie kolejno przetoczenia do leżenia przodem, a następnie do leżenia tyłem (3 obroty).
• Pełzanie/Czołganie – pokonanie dystansu w leżeniu przodem.
• Pokonanie nierównego podłoża – długi chodnik (materace, mata), pod którym ułożone są przeszkody tworzące wypukłości i nierówności podłoża o różnym kształcie i miękkości, ćwiczenie polega na pokonaniu toru przeszkód w dowolny sposób: czołgając się na brzuchu, czworakując, w pozycji stojącej.
• Przechodzenie przez tunel – tunel z materiału z wejściem i wyjściem podtrzymywanym przez obsługę o długości ok. 2 m pokonanie odległości dowolnym sposobem.
• Pokonanie ławeczki gimnastycznej – 2 ławeczki gimnastyczne złączone, zabezpieczone podłoże wokół ławeczek materacami gimnastycznymi. Próba polega na pokonaniu ławeczki przeciągając się po ławeczce w leżeniu przodem (na kocyku) jedynie przy pomocy kończyn górnych.
• Ławeczka – równoważnia – próba polega na przejściu po ławeczce gimnastycznej w pozycji stojącej.
• Rzut piłeczką palantową (tenisową) – z dowolnej pozycji – postawa stojąca, siad na wózku – wykonanie rzutu jednorącz w przód, możliwe zastosowanie innych przedmiotów no. woreczek, piłka
• Rzut piłeczką palantową (tenisową) do celu – z dowolnej pozycji wykonanie rzutu do celu (obręcz leżąca na podłodze, pojemnik), możliwe zastosowanie innych przedmiotów np. woreczek, piłka miękka.
• Zbieranie przedmiotów do pojemnika – zbieranie przedmiotów o różnym kształcie i wielkościach – piłeczki tenisowe, tenisa stołowego, długopis, moneta, itp.
• Toczenie piłki – w siadzie rozkrocznym wypchnięcie piłki oburącz, ew. w pozycji leżenia przodem wypchnięcie piłki oburącz sprzed klatki piersiowej, dla osób na wózkach piłka (możliwy mniejszy rozmiar) na blacie stołu na wysokości pasa.
• Chwyt i rzut – chwyt piłki rzuconej przez współćwiczącego i rzut oburącz sprzed klatki piersiowej.
• Kręgle – toczenie piłki dowolnym sposobem do kręgli. Dla osób na wózkach – kręgle na stole.
• Przechodzenie do klęku – z dowolnej pozycji przejście do klęku prostego obunóż.
• Trafienie kijem palantowym (ew. dłonią) w podwieszoną piłeczkę – dowolnej wielkości sprzęt, piłka podwieszona.
• Nakładanie kółek na stojak – stojak różnej wielkości, kółka różnych wielkości.
• Strzał na bramkę – wykonanie kopnięcia piłki nogą w kierunku bramki.
• Przekopanie piłki nad przeszkodą – wykonanie kopnięcia piłki nogą z pozycji stojącej tak by przeleciała ponad ławeczką.
• Dystans 5 m – pokonanie dystansu 5 m na wózku inwalidzkim lub przy pomocy innego sprzętu – kule, balkonik.
• Pokonanie przeszkód – na dystansie 2 m ustawione 3 poprzeczne przeszkody o wysokości do 10 cm, nad którymi zawodnik przechodzi nie dotykając ich.
• Skok – 3 obręcze umieszczone na podłożu. Postawienie nogi prawej (lub lewej) w obręczy 1, postawienie drugiej nogi w obręczy 2, wykonanie naskoku obunóż do obręczy nr. 3.
• Skok z wykorzystaniem odskoczni – próba polega na wykonaniu odbicia i zeskoku z odskoczni. Z postawy stojącej na odskoczni wykonanie odbicia i lądowanie obunóż na materacu gimnastycznym.
• Slalom na 5 m – pokonanie dystansu 5 m pomiędzy 3 pachołkami na wózku inwalidzkim lub przy pomocy innego sprzętu – kule.